Ransomware voorkomen in het MKB: 7 maatregelen die werken

Ransomware voorkomen lukt in het MKB vooral met basismaatregelen die goed zijn ingericht: snelle updates, MFA op elk account, EDR, een streng mailfilter, beperkte beheerrechten, training van medewerkers en een back-up die niet te versleutelen is. Het NCSC stelt dat ransomware-aanvallen vaak te voorkomen zijn met zulke basismaatregelen. Gaat het toch mis, dan bepaalt je back-up of je een ochtend kwijt bent of weken. Hieronder lees je per maatregel wat die tegenhoudt en wat het kost.

Hoe komt ransomware binnen bij een MKB-bedrijf?

Ransomware komt meestal binnen via een gestolen wachtwoord, een phishingmail of een systeem dat niet is bijgewerkt. Ransomware is software die je bestanden versleutelt, zodat je er niet meer bij kunt, waarna criminelen losgeld vragen. Vaak stelen ze eerst ook gegevens en dreigen ze die te publiceren.

De route naar binnen is bijna altijd een van deze:

• Gestolen inloggegevens. Een wachtwoord dat via phishing is buitgemaakt of op een andere site is gelekt.
• Een openstaande kwetsbaarheid. Een VPN, firewall of server waarop een bekende update nog niet is geïnstalleerd.
• Toegang op afstand zonder extra beveiliging. Een remote-desktopverbinding die open staat naar internet, zonder MFA.
• Een bijlage of link. Een medewerker opent een bestand dat schadelijke software installeert.

Het NCSC telde in zijn jaarbeeld ransomware 2024 121 unieke incidenten in Nederland. Het NCSC schat zelf dat het maar 10 tot 15% van de aanvallen op het MKB ziet. Het echte aantal ligt dus veel hoger.

Uit politieonderzoek naar meer dan 500 incidenten, gepubliceerd door het NCSC, blijkt dat handelsbedrijven 32,6% van de aanvallen voor hun rekening namen. De bouw volgde met 17,9%.

Ransomware voorkomen: welke maatregelen helpen?

Zeven maatregelen samen houden de meeste aanvallen tegen of beperken de schade. Geen enkele maatregel is op zichzelf genoeg. De tabel laat zien wat elke maatregel tegenhoudt en in welk pakket van ICT Productions die zit.

Veeg opzij om de hele tabel te zien

Updates staan bovenaan omdat het NCSC patchmanagement expliciet noemt als een van de vijf basisprincipes tegen ransomware. MFA (inloggen met een tweede stap, bijvoorbeeld via een app) maakt een gestolen wachtwoord waardeloos. Meer over de vormen van MFA lees je in MFA en wachtwoordloos inloggen voor het MKB.

EDR (software die verdacht gedrag op een apparaat herkent en blokkeert) vult antivirus aan. Antivirus herkent vooral bekende schadelijke bestanden; EDR let ook op wat een programma doet. Meer over endpointbeveiliging lees je op de pagina over ESET. Beperkte rechten betekent dat een medewerker geen beheerder is op zijn eigen laptop. Raakt die laptop besmet, dan kan de ransomware minder ver komen.

Waarom is een onveranderbare back-up je laatste verdedigingslinie?

Een onveranderbare back-up is de enige maatregel die nog werkt als alle andere hebben gefaald. Het NCSC noemt herstel vanaf een back-up de betrouwbaarste manier om weer bij je bestanden te komen. Maar criminelen weten dat ook. Zodra ze binnen zijn, proberen ze eerst je back-ups te wissen of te versleutelen.

Let op: een back-up op een netwerkschijf of een USB-schijf die altijd aangesloten is, wordt vaak mee versleuteld. Voor ransomware is dat gewoon een extra map.

Daarom heb je een kopie nodig die een aanvaller niet kan aanraken. Er zijn twee vormen:

• Offline back-up. Een kopie die fysiek los staat van je netwerk, bijvoorbeeld een schijf die na de back-up wordt losgekoppeld.
• Immutable back-up. Een kopie in de cloud of op een speciaal systeem die gedurende een bewaartermijn niet te wijzigen of te verwijderen is, ook niet met beheerdersrechten.

Het NCSC adviseert daarnaast de 3-2-1-regel: minimaal drie versies van je belangrijke gegevens (het origineel en twee back-ups), op minimaal twee soorten media, waarvan één op een andere locatie.

Het effect is groot. In het politieonderzoek dat het NCSC publiceerde, betaalden bedrijven met goed ingerichte back-ups 27 keer minder vaak losgeld. En in 95 van de 100 gevallen waarin wel werd betaald, had het bedrijf geen alternatief.

Een back-up die je nooit hebt teruggezet, is een aanname. Bij ICT Productions zit back-upbeheer in pakket Sterk, en daarin zetten we 1 keer per 6 maanden echt gegevens terug om te testen of het herstel werkt. Of je daarnaast een onveranderbare of offline kopie nodig hebt, bespreken we samen in de ICT-scan.

Wat doe je als medewerkers de zwakke plek zijn?

Je maakt medewerkers sterker met korte, herhaalde training en door melden makkelijk te maken. Techniek houdt veel tegen, maar een overtuigende mail met tijdsdruk komt soms toch door. Het NCSC adviseert organisaties om medewerkers te trainen in het herkennen van phishing en social engineering (misleiding om iemand iets te laten doen, zoals een betaling of het delen van een wachtwoord).

Het NCSC noemt periodieke voorlichting en korte herhaaltrainingen. Een paar minuten per maand blijft beter hangen dan één lange sessie per jaar. Een phishing-simulatie laat zien waar je staat. Hoe je dat aanpakt, lees je in phishing herkennen en voorkomen. Security-awarenesstraining zit bij ons in pakket IJzersterk.

Tip: straf niemand die op een phishingmail heeft geklikt. Wie bang is voor gevolgen, meldt het later of niet, en dan verlies je juist de tijd die je nodig hebt.

Hoe test je of je bedrijf bestand is tegen ransomware?

Je test het door drie vragen eerlijk te beantwoorden en het herstel echt te oefenen:

1. Kun je binnen een afgesproken tijd een server of map terugzetten? Doe het, en noteer hoe lang het duurde.
2. Staat er een kopie buiten bereik van je netwerk? Controleer of een beheerdersaccount die kopie kan verwijderen.
3. Weet iedereen wat te doen bij een aanval? Het NCSC adviseert: je ICT-partner direct inschakelen, besmette systemen van het netwerk halen, aangifte doen en geen losgeld betalen.

Zijn er persoonsgegevens gelekt, dan moet je dat binnen 72 uur melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Leg in een kort draaiboek vast wie wat doet. Een draaiboek dat je nooit hebt geoefend, werkt in de praktijk zelden.

Wat kost ransomwarepreventie voor het MKB?

Bij ICT Productions zitten de belangrijkste maatregelen tegen ransomware in pakket Sterk, voor €54 per werkplek per maand, exclusief btw. Wil je ook EDR, 24/7-bewaking en awarenesstraining, dan kies je IJzersterk voor €119 per werkplek per maand.

Veeg opzij om de hele tabel te zien

Een phishing-simulatie of pentest (een gecontroleerde aanval om zwakke plekken te vinden) prijzen we apart. Zet die kosten naast de schade van een aanval: dagen stilstand, herstelwerk en mogelijk een datalek. Alle pakketten vergelijk je op de prijzenpagina.

Wil je weten hoe jouw bedrijf ervoor staat? Vraag een gratis ICT-scan aan. Dan kijken we naar je updates, accounts en back-ups en krijg je een lijst met wat er beter kan. Meer over ICT Productions als IT-partner voor het MKB lees je op de homepage.

---

Prijzen in dit artikel zijn vanaf-prijzen van oktober 2026, exclusief btw. Je werkelijke prijs hangt af van je situatie en staat in de offerte na een gratis ICT-scan. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Laat je bij twijfel over meldplichten adviseren door een jurist.